گوشواره‌ی تازه‌ای خریده‌اید، دو روز با ذوق انداخته‌اید و حالا لاله‌ی گوشتان قرمز شده، می‌خارد و شاید کمی ترشح هم دارد. یا گردنبندی که خیلی دوستش دارید، بعد از چند ساعت جای سبز یا جوش‌های ریز روی پوست گردن می‌گذارد. خیلی‌ها فکر می‌کنند «پوستشان به بدلیجات حساس است» و قید همه‌ی زیورآلات غیر طلا را می‌زنند؛ در حالی که در بیشتر موارد، مشکل از جنس فلز پایه، کیفیت روکش یا نحوه‌ی استفاده است و با انتخاب درست، می‌شود بدون نگرانی از بدلیجات و زیورآلات روکش طلا استفاده کرد.
این راهنما توضیح می‌دهد حساسیت پوست به بدلیجات از کجا می‌آید، علائمش چیست، چه فلزهایی بیشتر حساسیت می‌دهند، پوست حساس چه بدلیجاتی بخرد و اگر حساسیت ایجاد شد، چه کار کند و کی باید به پزشک مراجعه کند.
چرا بعضی بدلیجات پوست را حساس می‌کنند؟
مقصر اصلی در بیشتر موارد، نیکل است. نیکل فلزی ارزان و محکم است که در ساخت بسیاری از بدلیجات، قفل‌ها، میله‌ی گوشواره و حتی دکمه‌ی شلوار جین استفاده می‌شود. وقتی پوست با نیکل تماس طولانی داشته باشد، به‌خصوص اگر عرق کند یا خراش داشته باشد، مقدار کمی از فلز وارد پوست می‌شود و در افرادی که مستعدند، سیستم ایمنی واکنش نشان می‌دهد. به این واکنش «درماتیت تماسی آلرژیک» می‌گویند.
حساسیت به نیکل معمولاً بعد از اولین تماس ایجاد نمی‌شود؛ ممکن است سال‌ها بدلیجات بیندازید و مشکلی نداشته باشید و بعد ناگهان حساسیت ظاهر شود. وقتی هم ایجاد شد، معمولاً ماندگار است. به همین دلیل، بهتر است از همان ابتدا سراغ زیورآلاتی بروید که نیکل کمی آزاد می‌کنند یا اصلاً نیکل ندارند.
غیر از نیکل، کبالت، کروم و گاهی مس هم در برخی افراد حساسیت ایجاد می‌کنند. سبز شدن پوست زیر انگشتر یا دستبند هم معمولاً حساسیت نیست؛ نتیجه‌ی واکنش مس موجود در برنج با عرق و رطوبت است که با شستن پاک می‌شود و آسیبی به پوست نمی‌زند.
علائم حساسیت به بدلیجات
- قرمزی و خارش در محل تماس، مثل لاله‌ی گوش، دور گردن یا مچ دست
- جوش‌های ریز یا تاول‌های کوچک
- خشکی، پوسته‌پوسته شدن یا تیره شدن پوست در محل تماس
- ترشح یا تورم، به‌خصوص در سوراخ گوش
- سوزش یا احساس گرما در محل
علائم معمولاً چند ساعت تا یکی دو روز بعد از تماس ظاهر می‌شوند و فقط به محل تماس محدودند. اگر قرمزی و تورم گوش با درد شدید، چرک یا تب همراه است، احتمالاً عفونت است نه حساسیت، و باید به پزشک مراجعه کنید.
کدام فلزها برای پوست حساس مناسب‌ترند؟
| جنس | وضعیت برای پوست حساس | توضیح |
|---|---|---|
| طلای ۱۸ عیار و بالاتر | بسیار مناسب | درصد فلزهای دیگر کم است؛ طلای سفید ممکن است نیکل داشته باشد |
| تیتانیوم | بسیار مناسب | در پیرسینگ و افراد خیلی حساس انتخاب اول است |
| استیل جراحی (۳۱۶L) | معمولاً مناسب | نیکل دارد ولی آن را خیلی کم آزاد می‌کند؛ بیشتر افراد مشکلی ندارند |
| نقره‌ی ۹۲۵ | معمولاً مناسب | برای بیشتر افراد خوب است؛ گاهی مس موجود در آلیاژ مشکل ایجاد می‌کند |
| روکش طلای باکیفیت روی پایه‌ی مناسب | مناسب | تا وقتی روکش سالم است، پوست با فلز پایه تماس ندارد |
| آلیاژهای ارزان با نیکل بالا | نامناسب | بیشترین عامل حساسیت در بدلیجات ارزان‌قیمت |
روکش طلا برای پوست حساس خوب است؟
روکش طلا لایه‌ای از طلای واقعی است که روی فلز پایه نشسته است. تا وقتی این لایه سالم و یکپارچه باشد، پوست فقط با طلا تماس دارد و حساسیتی ایجاد نمی‌شود. مشکل وقتی پیش می‌آید که روکش نازک باشد یا با گذشت زمان، اصطکاک و تماس با عطر و مواد شوینده ساییده شود و فلز پایه با پوست تماس پیدا کند.
برای همین، دو چیز در انتخاب زیورآلات روکش طلا برای پوست حساس مهم است: کیفیت و ضخامت روکش، و جنس فلز پایه. روکشی که روی پایه‌ی استیل یا نقره نشسته باشد، حتی اگر روزی ساییده شود، احتمال حساسیت کمتری از روکش روی آلیاژهای پرنیکل دارد. درباره‌ی خود روکش طلا، مقاله‌ی روکش طلا یا آبکاری طلا چیست؟ را بخوانید.
بخش‌هایی که بیشتر حساسیت می‌دهند
همه‌ی قسمت‌های یک زیورآلات به یک اندازه با پوست درگیر نیستند. بیشترین مشکل از جاهایی است که تماس مستقیم و طولانی با پوست دارند:
- میله‌ی گوشواره: مستقیم وارد سوراخ گوش می‌شود و با پوست داخل آن تماس دارد؛ حساس‌ترین بخش است.
- قفل گردنبند و دستبند: پشت گردن و مچ معمولاً عرق می‌کند.
- داخل حلقه‌ی انگشتر: رطوبت و صابون زیر انگشتر جمع می‌شود.
- پابند: با جوراب، عرق پا و اصطکاک زیاد سروکار دارد.
اگر پوست شما حساس است، حتی وقتی بقیه‌ی قطعه از جنس دیگری است، دست‌کم میله‌ی گوشواره از استیل جراحی، تیتانیوم، نقره یا طلا باشد.
پوست حساس دارم؛ چه بدلیجاتی بخرم؟
- از فروشنده درباره‌ی جنس فلز پایه و نوع روکش سؤال کنید و به عبارت کلی «فلز» یا «بدلیجات» قانع نشوید.
- برای گوشواره، مدل‌هایی با میله‌ی استیل جراحی یا نقره انتخاب کنید.
- زیورآلات روکش طلای باکیفیت را به بدلیجات بسیار ارزان ترجیح دهید؛ تفاوت قیمت معمولاً در کیفیت روکش و فلز پایه است.
- اگر قبلاً به نیکل حساسیت داشته‌اید، روی برچسب یا توضیحات محصول دنبال عبارت «بدون نیکل» یا «Nickel Free» باشید.
- اول یک قطعه‌ی کوچک بخرید و چند روز امتحانش کنید.
در ماریس، زیورآلات گوشواره‌ی روکش طلا، گردنبند و دستبند با روکش طلا عرضه می‌شوند؛ اگر درباره‌ی جنس یک محصول سؤال دارید، قبل از خرید از پشتیبانی بپرسید.
عادت‌هایی که جلوی حساسیت را می‌گیرد
- قبل از دوش، شنا، ورزش و خواب، زیورآلات را دربیاورید. درباره‌ی دلیلش، مقاله‌ی چرا نباید با زیورآلات بخوابید؟ را ببینید.
- عطر، کرم و اسپری مو را اول بزنید، صبر کنید خشک شود و بعد زیورآلات بیندازید.
- بعد از هر بار استفاده، زیورآلات را با دستمال نرم خشک کنید تا عرق روی آن نماند.
- میله‌ی گوشواره را هر چند وقت یک بار با الکل تمیز کنید.
- زیورآلات را در جعبه یا کیسه‌ی جداگانه و خشک نگه دارید. راهنمای کامل افزایش طول عمر بدلیجات را هم بخوانید.
اگر حساسیت ایجاد شد چه کنیم؟
- زیورآلات را فوراً دربیاورید و تا بهبود کامل، دوباره استفاده نکنید.
- محل را با آب و صابون ملایم بشویید و خشک کنید.
- از کمپرس سرد برای کم کردن خارش استفاده کنید و از خاراندن خودداری کنید.
- اگر قرمزی و خارش چند روز ادامه داشت، با پزشک یا داروساز درباره‌ی پماد مناسب مشورت کنید.
- اگر چرک، تورم شدید، درد یا تب دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید؛ ممکن است عفونت باشد.
اگر حساسیت‌ها تکرار می‌شود، متخصص پوست می‌تواند با تست‌های پوستی مشخص کند به کدام فلز حساس هستید. این اطلاعات کمک می‌کند در خریدهای بعدی دقیق‌تر انتخاب کنید.
درمان‌های خانگی؛ کدام کمک می‌کند و کدام نه؟
وقتی پوست بعد از انداختن بدلیجات قرمز و خارش‌دار می‌شود، خیلی‌ها سراغ روش‌های خانگی می‌روند. بعضی از این روش‌ها واقعاً التهاب را آرام می‌کنند و بعضی فقط وضع را بدتر می‌کنند:
- مفید: کمپرس آب سرد، شستن ملایم با آب ولرم و صابون بی‌بو، مرطوب‌کننده‌ی ساده و بدون عطر بعد از فروکش کردن التهاب، و دوری کامل از آن زیورآلات تا بهبود کامل.
- با احتیاط: ژل آلوئه‌ورا خالص می‌تواند حس خنکی بدهد، ولی اگر به خود آن حساسیت دارید، روی ناحیه‌ی کوچکی امتحانش کنید.
- مضر: مالیدن الکل، آب‌لیمو، سرکه یا خمیردندان روی پوست ملتهب؛ این‌ها پوست آسیب‌دیده را بیشتر تحریک می‌کنند. خاراندن هم احتمال زخم و عفونت را بالا می‌برد.
اگر خارش ادامه داشت، پزشک یا داروساز ممکن است کرم‌های ضدالتهاب ملایم را برای مدت کوتاه پیشنهاد کند. خودسرانه و طولانی‌مدت از پمادهای کورتون‌دار استفاده نکنید، به‌خصوص روی پوست نازک گوش و گردن.
چطور بفهمیم یک زیورآلات نیکل دارد؟
روی خیلی از بدلیجات هیچ برچسبی درباره‌ی جنس فلز نیست. چند راه برای کم کردن ریسک وجود دارد:
- از فروشنده مشخصات دقیق فلز پایه و روکش را بخواهید و فروشگاهی را انتخاب کنید که پاسخ روشن می‌دهد.
- کیت‌های تست نیکل خانگی وجود دارد که با مالیدن چند قطره محلول روی فلز، در صورت وجود نیکل آزاد، تغییر رنگ نشان می‌دهد. این تست برای کسانی که حساسیت شدید دارند مفید است.
- زیورآلاتی که قبلاً با آن‌ها مشکلی نداشته‌اید را یادداشت کنید تا الگوی جنس‌های مناسب پوست خودتان را پیدا کنید.
حساسیت به نیکل چقدر شایع است؟
حساسیت به نیکل یکی از شایع‌ترین حساسیت‌های پوستی تماسی در دنیاست و در زنان به‌مراتب بیشتر از مردان دیده می‌شود؛ احتمالاً به این دلیل که سوراخ کردن گوش و استفاده از زیورآلات در زنان رایج‌تر است و تماس با نیکل از سنین پایین شروع می‌شود. به همین دلیل در برخی کشورها، مقدار نیکلی که زیورآلات و اشیای در تماس با پوست مجازند آزاد کنند، با قانون محدود شده است.
آیا نیکل در غذا هم مشکل ایجاد می‌کند؟
نیکل به مقدار کم در برخی غذاها مثل حبوبات، مغزها، کاکائو، غلات کامل و بعضی غذاهای کنسروی هم وجود دارد. برای بیشتر کسانی که به بدلیجات حساس‌اند، این مقدار مشکلی ایجاد نمی‌کند. فقط در موارد نادر و شدید که حساسیت به نیکل به شکل گسترده روی پوست ظاهر می‌شود، متخصص پوست ممکن است بررسی رژیم غذایی را هم پیشنهاد کند. بدون تشخیص پزشک، رژیم‌های محدودکننده نگیرید.
گوش تازه سوراخ‌شده و حساسیت
سوراخ تازه‌ی گوش، زخمی است که هنوز کاملاً ترمیم نشده و بیشتر از پوست سالم در معرض حساسیت و عفونت است. در هفته‌های اول، فقط از گوشواره‌ی مخصوص پیرسینگ با جنس تیتانیوم، استیل جراحی یا طلا استفاده کنید و تا ترمیم کامل، سراغ بدلیجات نروید. درباره‌ی زمان مناسب عوض کردن گوشواره، مقاله‌ی چند روز بعد از سوراخ کردن گوش گوشواره بندازیم؟ را بخوانید.
باورهای اشتباه درباره‌ی حساسیت به بدلیجات
- «هر کس به بدلیجات حساس است، باید فقط طلا بیندازد.» بیشتر افراد با استیل جراحی، نقره یا روکش طلای باکیفیت هم مشکلی ندارند.
- «سبز شدن پوست یعنی حساسیت.» معمولاً واکنش مس با عرق است و حساسیت نیست.
- «لاک ناخن بی‌رنگ روی میله‌ی گوشواره، حساسیت را درمان می‌کند.» شاید موقتاً تماس را کم کند، ولی زود ساییده می‌شود و راه‌حل مطمئنی نیست.
- «اگر یک بار حساسیت نداشتم، دیگر هیچ‌وقت ندارم.» حساسیت به نیکل ممکن است بعد از سال‌ها ایجاد شود.
سوالات متداول
چرا گوشم به بدلیجات حساسیت می‌دهد؟
در بیشتر موارد به‌خاطر نیکل موجود در میله‌ی گوشواره است. میله با پوست داخل سوراخ گوش تماس مستقیم دارد و همین باعث قرمزی، خارش و گاهی ترشح می‌شود.
بدلیجات استیل حساسیت می‌دهد؟
استیل جراحی (۳۱۶L) نیکل دارد ولی آن را بسیار کم آزاد می‌کند، به همین دلیل بیشتر افراد با آن مشکلی ندارند. افراد خیلی حساس بهتر است تیتانیوم یا طلا را امتحان کنند.
زیورآلات روکش طلا برای پوست حساس مناسب است؟
اگر روکش باکیفیت و سالم باشد و فلز پایه مناسب انتخاب شده باشد، بله. وقتی روکش ساییده شود، پوست با فلز پایه تماس پیدا می‌کند و ممکن است حساسیت ایجاد شود.
سبز شدن پوست زیر انگشتر خطرناک است؟
معمولاً نه؛ نتیجه‌ی واکنش مس با عرق و رطوبت است و با شستن پاک می‌شود. اگر همراه با خارش و جوش بود، ممکن است حساسیت باشد.
آیا حساسیت به بدلیجات درمان قطعی دارد؟
حساسیت به نیکل معمولاً ماندگار است و درمان قطعی ندارد؛ بهترین راه، دوری از تماس با نیکل و انتخاب جنس‌های مناسب است. علائم هر بار با درآوردن زیورآلات و مراقبت درست، بهبود پیدا می‌کنند.
درمان خانگی حساسیت به بدلیجات چیست؟
درآوردن زیورآلات، شستن ملایم، کمپرس سرد و پرهیز از خاراندن. از مالیدن الکل، آب‌لیمو یا خمیردندان روی پوست ملتهب خودداری کنید و اگر علائم چند روز ادامه داشت، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
با حساسیت به نیکل چه زیورآلاتی بیندازم؟
طلای ۱۸ عیار، تیتانیوم، نقره‌ی ۹۲۵، استیل جراحی و روکش طلای باکیفیت روی پایه‌ی مناسب، گزینه‌های مطمئن‌تری هستند. برای گوشواره، به جنس میله دقت کنید.
جمع‌بندی
حساسیت پوست به بدلیجات، دلیل نمی‌شود از زیورآلات زیبا و مقرون‌به‌صرفه دست بکشید. بیشتر وقت‌ها مقصر نیکل و روکش بی‌کیفیت است، نه خود بدلیجات. با انتخاب جنس مناسب، دقت به میله‌ی گوشواره، مراقبت درست و درآوردن زیورآلات قبل از دوش و خواب، می‌توانید با خیال راحت از زیورآلات روکش طلا لذت ببرید. برای دیدن مدل‌های روکش طلای ماریس، به فروشگاه سر بزنید.
یک نظر در “حساسیت پوست به بدلیجات: علت، علائم، درمان و انتخاب زیورآلات مناسب”